Upamiętnienie Żydów kleczewskich

27 października br. na Stadionie Miejskim w Kleczewie została odsłonięta tablica upamiętniająca społeczność żydowską Kleczewa. Napis na tablicy informuje, że przed wybuchem drugiej wojny światowej na terenie stadionu znajdował się cmentarz żydowski, który został zniszczony przez hitlerowców w czasie Zagłady.

Odsłonięcie obelisku z tablicą pamiątkową odbyło się w ramach Kleczewskiego Dnia Upamiętnienia Społeczności Żydowskiej, który był połączeniem realizowanego przez kleczewską bibliotekę projektu „Byliśmy wielokulturowi. Historia i pamięć” z inicjatywą samorządu Kleczewa w sprawie przywrócenia pamięci o miejscu pochówku miejscowych Żydów.

Najpierw w kinie „Zachęta” odbyło się transmitowane on-line Forum Młodych. W jego trakcie zostały przybliżone dzieje mniejszości narodowo-wyznaniowych zamieszkujących do 1939 roku gminę i miasto Kleczew. O tych ważnych dla lokalnej społeczności kartach z przeszłości mówili prelegenci: Anna Dybała-Pacholak z Muzeum Historii Żydów Polskich oraz Maciej Grzeszczak z biblioteki w Kleczewie. Dodatkowo Anna Dybała-Pacholak przedstawiła dotychczasowe formy upamiętniania Żydów, które organizuje kleczewski samorząd, szkoły i instytucje kultury. Ciekawą formą opowieści o Żydach kleczewskich była prezentacja teatrzyku kamishibai. Była to wersja elektroniczna, gdyż plansze i drewnianą scenkę zastąpił komputer i ekran, na którym wyświetlone zostały poszczególne plansze. Opisy do nich przeczytał przedstawiciel młodzieży szkolnej – Mikołaj Mirecki. On też w imieniu młodzieży zadawał pytania o tolerancji i wielokulturowości zaproszonym gościom: Alicji Kobus – przewodniczącej zarządu Żydowskiej Gminy Wyznaniowej w Poznaniu oraz Annie Dybale-Pacholak. Spotkanie zakończyło się poruszającym świadectwem przywiązania do przeszłości Kleczewa, które na przygotowanym filmie wygłosiła Aniela Kovzan – mieszkająca w USA potomkini żydowskiej rodziny Wolmanów z Goranina.

Jedną z ról samorządu terytorialnego jest zarządzanie materialnym i niematerialnym dziedzictwem kulturowym. Jest to postrzegane jako czynnik stymulujący procesy rozwojowe w regionie. Przede wszystkim poprzez budowanie odpowiedniej polityki kulturowej dochodzi do rozwoju społecznego. Ważne miejsce w tym procesie zajmuje pamięć o przeszłości, jej wzmacnianie i utrwalanie w przestrzeni publicznej. Uroczystość, która odbyła się na Stadionie Miejskim w Kleczewie była namacalnym dowodem, jak ważne miejsce w polityce kleczewskiego samorządu zajmuje dbałość o dziedzictwo historyczne i kulturowe. Odsłonięcie tablicy upamiętniającej Żydów kleczewskich było bowiem nie tylko wywiązaniem się samorządu z porozumień, do jakich doszło podczas remontu stadionu, ale także symbolicznym i trwałym aktem przywrócenia pamięci o wielokulturowości Kleczewa, w której to społeczność żydowska odgrywała bardzo ważną rolę. Dla Żydów z kolei był to wyraz upamiętnienia świętego dla nich miejsca, jakim jest cmentarz, który w wierze judaistycznej zawsze pozostaje cmentarzem, nawet po jego rozbiórce.

O idei i potrzebie odsłonięcia obelisku z tablicą pamiątkową mówili zarówno prowadzący uroczystość: Magdalena Siupa i Maciej Grzeszczak, jak i burmistrz Kleczewa Mariusz Musiałowski oraz Alicja Kobus – przewodnicząca zarządu Żydowskiej Gminy Wyznaniowej w Poznaniu. Po swoich wystąpieniach burmistrz Mariusz Musiałowski i p. Alicja Kobus odsłonili tablicę oraz złożyli na obelisku symboliczne kamienie. Tego symbolicznego aktu dokonali również zaproszeni goście – przedstawiciele samorządowców Kleczewa, Kazimierza Biskupiego i Zagórowa, starosta koniński oraz proboszcz parafii rzymskokatolickiej w Budzisławiu Kościelnym. Odsłonięcie tablicy poprzedziło odczytanie listu ambasadora Izraela w Polsce Alexandra Ben Zivi oraz listu prof. Tuvi Horeva z Izraela – potomka Żydów z Kleczewa.

Ostatnią częścią Kleczewskiego Dnia Upamiętnienia Społeczności Żydowskiej był Spacer Pamięci do lasu „Krążel”, gdzie od października 1940 roku Niemcy dokonywali masowych mordów ludności żydowskiej z Kalisza i regionu konińskiego (w tym z Kleczewa). Pod pomnikiem pomordowanych Żydów głos zabrał wójt gminy Kazimierz Biskupi Grzegorz Maciejewski, starosta koniński Stanisław Bielik oraz z-ca burmistrza Kleczewa Jarosław Bąk, z kolei list od wojewody wielkopolskiego Łukasza Mikołajczyka odczytała Alicja Kobus. Po modlitwach, żydowskiej i katolickiej, obecni na uroczystości złożyli kwiaty i symboliczne kamienie oraz zapalili znicze.

Część wydarzeń została zrealizowana w ramach projektu „Byliśmy wielokulturowi. Historia i Pamięć, na realizację którego Miejsko-Gminna Biblioteka w Kleczewie otrzymała dofinansowanie ze środków Muzeum Historii Polski w Warszawie w ramach Programu „Patriotyzm Jutra”. W realizację projektu włączyły się również władze powiatowe w Koninie, samorządów w Kleczewie i Kazimierzu Biskupim, ośrodki kultury w Kleczewie i Kazimierzu Biskupim oraz OSiR w Kleczewie.

                                                                    Fot. M. Strajch (UGiM Kleczew)